Trích dẫn

“Phương pháp chống lại sự nhạt tình trong hôn nhân là tiếp tục làm người yêu khi ta đã thành vợ chồng.”

— Rousseau

“Người có đức hạnh là biết chế ngự những xúc cảm của mình.”

— Rousseau

“Không hề có hạnh phúc nào là không cần lòng dũng cảm, không có đức hạnh nào là không cần sự phấn đầu.”

— Rousseau

“Mọi người bảo rằng cuộc đời là ngắn ngủi, và tôi thấy họ cứ cố tình làm cho cuộc đời ngắn đi như thế.”

— Rousseau

“Ở đàn bà thì óc phán đoán được hình thành sớm hơn đàn ông.”

— Rousseau

“Cần phải có một lý lẽ vừa tâm với giới tính và với độ tuổi.”

— Rousseau

“Mọi dân tộc có thuần phong mỹ tục đều tôn trọng đàn bà.”

— Rousseau

“Đàn bà giàu tâm hồn hơn, đàn ông tài năng hơn, đàn bà quan sát, đàn ông suy luận.”

— Rousseau

“Tài ăn nói chiếm hàng đầu trong nghệ thuật làm cho người ta ưa thích.”

— Rousseau

“Sự khôn khéo đặc biệt mà nữ giới được ban là một sự đền bù rất công minh cho sự kém cỏi về sức mạnh.”

— Rousseau

“Sự rảnh rỗi và tính khó bảo là những khuyết tật nguy hiểm nhất cho các cô.”

— Rousseau

“Dư luận là mồ chôn đức độ với đàn ông còn với đàn bà thì dư luận lại làm cho đức hạnh của họ lên ngôi.”

— Rousseau

“Người ta không mua được cả bạn bè lẫn người tình.”

— Rousseau

“Sự buồn chán là vì một cuộc sống quá tĩnh tại, khi ta đi nhiều, ta ít buồn chán.”

— Rousseau

“Sống có chừng mực về tình dục.”

— Rousseau

“Phải thích sự trong trắng như thế nào mới giữ được sức khỏe, sự tráng kiện, lòng dũng cảm, đức hạnh và cả tình yêu nữa.”

— Rousseau

“Bao giờ cũng lý sự là thói nghiện ngập của những đầu óc nhỏ bé.”

— Rousseau

“Các bệnh tương tự chỉ phát ra trong sự nhàn tản; một cuộc luyện tập mạnh mẽ xua đi những tình cảm yêu đương.”

— Rousseau

“Việc đọc sách, sự cô đơn, sự vô công rồi nghề, cuộc sống mềm yếu và ru rú ở trong nhà, việc giao tiếp với phụ nữ và những người trẻ tuổi; đó là những con đường nguy hiểm mà lứa tuổi của cậu khai thông và những con đường ấy luôn luôn khiến cho cậu ở bên bờ biếm họa.”

— Rousseau

“Sự tiết dục của các dân tộc này suốt thời thanh niên đưa tới sự rắn rỏi về thể trạng và sự đông con.”

— Rousseau

“Hãy biết tỏ ra cách dốt nát. Đừng ngại liệu họ có tán thưởng con hay không. Sự lạm dụng hiểu biết đè ra niềm hoài nghi.”

— Rousseau

“Bayle đã chứng minh rất rõ ràng rằng sự cuồng tín thì ác hại hơn thói vô thần, và điều đó là không thể chối cãi được; nhưng điều ông chẳng muốn nói ra và cũng chẳng kém phần chân thật, chính là thói cuồng tín dù có khát máu và độc ác, vẫn cứ là một đam mê lớn lao và mạnh mẽ, nó vực dậy lòng người, làm cho người ta khinh thường cái chết, tạo ra cho con người một sức bật phi thường, và chỉ cần phải điều khiển khéo léo hơn để rút tỉa từ đó những đức hạnh cao nhất; còn thì ở thói vô thần, và nói chung là tinh thần hay lý sự và hay triết lý, gắn bó với cuộc sống, làm mềm yếu, làm hèn hạ tâm hồn mọi người, tập hợp mọi đam mê vào sự thấp hèn của lợi ích riêng, vào sự ti tiện của bản ngã con người, và như thế là ngấm ngầm làm xói mòn những nền tảng chân chính của toàn xã hội; bởi vì nét chung của các lợi ích riêng tư thì chẳng có gì mấy, không sao cân bằng được với những cái chống đối với chúng.”

— Rousseau

“Hãy giữ cho tâm hồn bạn ở trong trạng thái luôn luôn mong muốn có một Đức Chúa ngự trong đó và con hãy đừng có bao giờ nghi ngờ gì về điều đó.”

— Rousseau

“Đừng để cho cuộc sống của con bị lôi cuốn theo niềm đau khổ và tuyệt vọng.”

— Rousseau

“Đừng bao giờ tranh luận, bởi lẽ chẳng ai sáng tỏ thêm được bằng tranh luận cả bản thân mình lẫn người kia.”

— Rousseau

“Những người thông thái nhất, những người sáng suốt nhất luôn luôn là những người thận trọng nhất.”

— Rousseau

“Kẻ vắng mặt bao giờ mà chẳng sai”

— Rousseau

“Nếu ta làm một việc tốt mà không có chứng tích, ta biết rằng Người đã nhìn thấy.”

— Rousseau

“Ta không hề nói rằng những người tốt sẽ được ân thưởng; bởi vì một bản thể ưu tú còn có thể mong đợi ân huệ nào khác là được tồn tại theo bản chất của mình? Nhưng ta nói rằng họ sẽ hạnh phúc bởi vì người tạo tác ra họ, và tạo nên mọi công lý, vì đã làm cho họ cảm nhận được, đã không hình thành ra họ để họ phải đau khổ.”

— Rousseau

“Hãy cư xử tốt trước tiên rồi sau đó chúng ta sẽ có hạnh phúc.”

— Rousseau

“Niềm hứng khởi cao cả nhất là ở trong sự bằng lòng về chính mình.”

— Rousseau

“Người nào coi trọng cuộc sống nhất là người ít biết hưởng thụ cuộc sống nhất, ai cầu mong hạnh phúc khát khao nhất bao giờ cũng là người khốn khổ nhất.”

— Rousseau

“Sự vô tín ngưỡng, sự bần hàn dần dần dập tắt cái tự nhiên nhanh chóng dẫn anh ta tới sự suy vi và chỉ chuẩn bị cho anh ta những thói quen của kẻ ăn mày và đạo đức của một kẻ vô thần.”

— Rousseau

“Chúng ta sẽ để cậu có quyền lựa chọn giáo phái nào mà việc sử dụng tốt nhất lý trí của cậu phải hướng dẫn cậu đến với nó.”

— Rousseau

“Một cá nhân có thể khác biệt đến bao nhiêu so với một cá nhân khác nhờ sức mạnh của giáo dục.”

— Rousseau

“Khoe khoang những việc mình giúp đỡ nó, là làm cho nó không thể chịu nổi những sự giúp đỡ ấy.”

— Rousseau

“Một trong những châm ngôn tốt nhất cho việc rèn luyện con người là làm chậm mọi thứ đến chừng nào còn có thể được.”

— Rousseau

“Phải để cho học trò của các vị biết đến thân phận con người và những đau khổ của đồng loại, nhưng sao cho nó đừng phải chứng kiến quá nhiều.”

— Rousseau

“Chúng ta thường xét đoán hạnh phúc dựa trên những vẻ bề ngoài quá nhiều, và chúng ta cho rằng nó ở nơi mà nó ít ở nhất; chúng ta tìm nó ở nơi mà nó sẽ không thể có; sự vui vẻ chỉ là một dấu hiệu rất khả nghi về hạnh phúc.”

— Rousseau

“Lòng thương xót của ta với tai họa của kẻ khác không đo bằng độ lớn của tai họa ấy mà theo mức độ tình cảm của ta trao cho những người đang chịu đựng tai họa tốt.”

— Rousseau

“Con người ta bao giờ cũng chỉ thương xót kẻ khác về những nỗi khổ mà người ta không tin mình được miễn trừ.”

— Rousseau

“Con người không ai muốn đặt mình vào địa vị kẻ hạnh phúc hơn mình, mà chỉ đặt mình vào địa vị những kẻ đáng thương hơn mình mà thôi.”

— Rousseau

“Xin đừng đưa anh ta đi dạo trong các nơi hội tụ sang trọng mà chỉ nên cho anh ta cái khả năng có thể tự mình đánh giá được xã hội thượng lưu sau khi đã tạo ra cho anh ta khả năng có thể tự mình đánh giá được xã hội đó.”

— Rousseau

“Tôi không thể hiểu được rằng có kẻ nào không cần gì hết mà lại có thể yêu một cái gì đó, tôi không thể hiểu được rằng có ai đó không yêu bất cứ cái gì lại có thể hạnh phúc.”

— Rousseau

“Một hữu thể thực sự sung sướng là một hữu thể cô độc.”

— Rousseau

“Tôi luôn luôn được chứng kiến các chàng trai sớm hư hỏng và hiến mình cho đàn bà và sự dâm đãng thường là bất nhân và độc ác.”

— Rousseau

“Sự không biết hoàn toàn về một vài lĩnh vực có khi lại là điều phù hợp nhất với trẻ con: nhưng hãy cho chúng sớm biết điều mà không thể che giấy mãi được.”

— Rousseau

“Cái làm cho con người căn bản là thiện tâm, là do có ít nhu cầu, và chẳng mấy khi muốn so sánh với kẻ khác; cái làm cho con người căn bản là độc ác là do có quá nhiều nhu cầu và chú trọng quá nhiều đến dư luận.”

— Rousseau

“Đời sống ngắn ngủi, do cuộc đời kéo dài chẳng được bao lâu thì ít mà bởi vì trong thời gian ít ỏi đó chúng ta hầu như chưa kịp thưởng thức cuộc đời thì nhiều.”

— Rousseau

“Bởi lẽ biết càng nhiều, con người càng lầm lẫn nhiều.”

— Rousseau

“Bí quyết quan trọng của việc giáo dục là làm sao cho những sự luyện tập thân thể và luyện tập trí óc luôn luôn việc nọ dùng để giải lao cho việc kia.”

— Rousseau

“Học một nghề để đánh bại những thành kiến coi khinh nghề, hơn là để biết một nghề.”

— Rousseau

“Kẻ nào ăn trong cảnh nhàn rỗi những gì mà bản thân mình không kiếm ra là ăn trộm những thứ đó.”

— Rousseau

“Hãy làm cho sự giáo dục con người phù hợp với con người, chứ không phải với cái gì không hề là anh ta.”

— Rousseau

“Con người là môn học cuối cùng của hiền nhân.”

— Rousseau

“Để khiến nó trở thành thợ cả, xin hãy làm người học việc ở khắp nơi, và hãy tin rằng một giờ lao động sẽ dạy nó được nhiều điều hơn là những gì nó nhớ được từ một ngày giảng giải.”

— Rousseau

“Tôi ghét sách vở; chúng chỉ dạy người ta nói về những gì mà người ta không biết.”

— Rousseau

“Ngay khi đứa trẻ bắt đầu suy luận, thì không bao giờ so sánh với đứa trẻ khác, không hề có địch thủ, không hề có kẻ cạnh tranh, ngay cả trong việc chạy.”

— Rousseau

“Tôi sẽ chẳng bao giờ nhắc lại đủ rằng chúng ta cho lời lẽ quá nhiều quyền lực; với lối giáo dục lắm lời của chúng ta thì chúng ta chỉ tạo nên những kẻ lắm lời mà thôi.”

— Rousseau

“Con người nào cũng muốn được hạnh phúc; nhưng để đạt được hạnh phúc phải bắt đầu bằng việc hiểu hạnh phúc là gì.”

— Rousseau

“Công cụ của chúng ta càng tinh khéo, thì khí quan của chúng ta càng trở nên thô lỗ và vụng về: cứ ra sức tập hợp các khí cụ xung quanh mình, ta không còn tìm ra khí cụ trong bản thân ta nữa.”

— Rousseau

“Người ta không hề lầm lạc vì điều mình không biết, mà vì điều mình tưởng là biết.”

— Rousseau

“Sự yếu đuối của con người từ đâu mà ra? Từ tình trạng không ngang hàng giữa sức lực của anh ta và ham muốn của anh ta. Chính các đam mê của chúng ta khiến chúng ta thành yếu đuối, bởi lẽ để thỏa mãn chúng cần nhiều sức lực hơn sức lực mà thiên nhiên ban tặng cho chúng ta. Vậy các vị hãy giảm bớt ham muốn, thế cũng như các vị tăng thêm sức lực: người nào có thể nhiều hơn là ham muốn thì có sức lực dư thừa; chắc chắn người ấy là một sinh thể rất mạnh.”

— Rousseau

“Đứng khiến trẻ em thành thích ăn thịt; nếu không vì sức khỏe của chúng, thì vì tính cách của chúng; bởi, dù người ta giải thích thí nghiệm theo cách nào, thì điều chắc chắn là những kẻ ăn rất nhiều thịt nói chung thường tàn ác và hung bạo hơn những người khác; nhận xét này thuộc mọi nơi chốn và mọi thời đại.”

— Rousseau

“Các vị hãy dạy nó nói một cách bình dị, rõ ràng, dạy nó phát âm rõ, đọc đúng và không điệu bộ, dạy nó hiểu và chú ý đến trọng tâm về ngữ pháp và văn pháp.”

— Rousseau

“Trẻ em, rất hay mô phỏng, đứa nào cũng thử tập vẽ cả: tôi muốn thằng bé của tôi vun trồng kỹ năng này.”

— Rousseau

“Các phán đoán của xúc giác lại là những phán đoán chắc chắn nhất, chính vì chúng thiển cận nhất.”

— Rousseau

“Đam mê chỉ cháy lên nhờ ánh lửa của tưởng tượng.”

— Rousseau

“Tôi thích Emile có con mắt ở đầu các ngón tay hơn là ở cửa hiệu bán đèn nến.”

— Rousseau

“Càng tập cho con người dạn với những khổ não có thể xâm hại mình, thì nói như Montaigne, càng tước đi khỏi các khổ não ấy mối lo ngại của tính dị thường; và cũng làm cho tâm hồn con người càng cứng rắn và bất khả tổn thương; thân thể anh ta sẽ là bộ áo giáp làm cùn nhụt mọi mũi tên lẽ ra có thể gây thương tích sâu xa.”

— Rousseau

“Thường thường, cuộc sống khắc nghiệt, một khi đã thành thói quen, lại tăng gấp bội các cảm giác dễ chịu.”

— Rousseau

“Để rèn luyện một kỹ năng, phải bắt đầu bằng việc kiếm cho mình công cụ, và để có thể dùng công cụ này một cách hữu ích, phải làm cho chúng đủ chắc chắn để chịu đựng được việc sử dụng. Vậy để tập suy nghĩ, phải rèn luyện tứ chi của chúng ta, giác quan của chúng ta, khí quan của chúng ta, chúng là công cụ của trí năng chúng ta; và để lợi dụng được các công cụ này hết mức có thể, thì thân thể, là thứ cung cấp các công cụ ấy, cần phải cường tráng và lành mạnh. Như vậy, lý trí thực sự của con người chẳng những không hình thành một cách không liên quan đến thân thể, mà chính cấu tạo tốt của thân thể khiến cho các hoạt động của trí óc được dễ dàng và vững chắc hơn.”

— Rousseau

“Đọc sách là tai ương của tuổi thơ”

— Rousseau

“Tuổi thơ là trạng thái ngủ của lý trí.”

— Rousseau

“Bài học đạo đức duy nhất thích hợp với tuổi thơ, và là bài học quan trọng hơn cả với mọi lứa tuổi, là không bao giờ làm điều hại cho ai hết.”

— Rousseau

“Các vị hãy nhớ rằng trước khi dám bắt tay vào đào tạo một con người, bản thân mình phải tự làm người đã; phải tìm thấy ở mình tấm gương cần đề xuất.”

— Rousseau

“Hãy coi mọi sự trì hoãn như những lợi thế: tiến đến hạn giới mà không mất gì chính là được rất nhiều: hãy để tuổi thơ chín dần trong tuổi thơ.”

— Rousseau

“Xin cứ làm trái hẳn với lệ thường, và các vị hầu như sẽ luôn làm đúng.”

— Rousseau

“Bộ phận hữu ích duy nhất của y học là phép vệ sinh; mà vệ sinh lại là một đức tính hơn một khoa học. Sự tiết độ và lao động là hai thầy thuốc thực thụ của con người: lao động kích thích ngon miệng, còn tiết độ ngăn con người lạm dụng sự ngon miệng.”

— Rousseau

“Mọi thứ từ bàn tay Tạo hóa mà ra đều tốt: mọi thứ đều suy đồi biến chất trong bàn tay con người”

— Rousseau

“Những người biết ít thường là những người nói nhiều, trong khi những người biết nhiều thì ít nói.”

— Rousseau

“Mọi nghệ sĩ đều muốn được hoan nghênh”

— Rousseau

“Việc chinh phục dễ dàng hơn quản lý. Với đòn bẩy đủ dài một ngón tay có thể lật ngược thế giới; nhưng để chống đỡ thế giới, người ta phải có vai của Hercules.”

— Rousseau

“Câm lặng tuyệt đối dẫn đến nỗi buồn. Đó là hình ảnh của cái chết.”

— Rousseau

“Không có gì tốt hơn là sự khích lệ của một người bạn tốt.”

— Rousseau

“Trong thực tế, luật pháp luôn hữu ích cho những người có tài sản và có hại cho những người không có gì; từ đó nói lên rằng nhà nước xã hội chỉ có lợi cho mọi người khi tất cả đều sở hữu thứ gì đó và không có gì quá nhiều.”

— Rousseau

“Hãy tin vào trái tim của bạn chứ không phải cái đầu của bạn.”

— Rousseau

“Tôi cảm nhận được Chúa ở khắp mọi nơi trong các tác phẩm của Ngài. Tôi cảm nhận được Ngài trong tôi và ở xung quanh tôi.”

— Rousseau

“Tôi ghét sách; nó chỉ dạy tôi về những điều mà tối không biết gì.”

— Rousseau

“Những người chậm thực hiện lời hứa nhất là những người trung thành nhất trong việc thực hiện nó.”

— Rousseau

“Thật khó để nghĩ đến điều cao thượng khi người ta chỉ nghĩ đến việc kiếm sống.”

— Rousseau

“Tôi thà là một người đàn ông nghịch lý hơn là một người đàn ông định kiến.”

— Rousseau

“Để viết một bức thư tình hay, bạn nên bắt đầu mà không biết bạn muốn nói gì, và kết thúc mà không biết bạn đã viết gì.”

— Rousseau

“Thế giới của thực tế có giới hạn của nó; thế giới của trí tưởng tượng là vô biên.”

— Rousseau

“Tôi thích tự do với nguy hiểm hơn là hòa bình với chế độ nô lệ.”

— Rousseau

“Những người biết ít thường là những người nói nhiều, trong khi những người đàn ông biết nhiều thì ít nói.”

— Rousseau