Perceptive Innovation: Vì sao công nghệ tốt nhất không phải lúc nào cũng thắng

Công nghệ tạo ra khả năng. Nhận thức của con người mới quyết định những khả năng ấy có trở thành hiện thực hay không.

Trong chuyến đi Hồng Kông dự Verisign Registrar Day 2026 vừa rồi, tôi có dịp gặp gỡ và kết nối với nhiều người đến từ các mảng khác nhau của ngành công nghệ và tên miền toàn cầu.

Một trong những khoảnh khắc đáng nhớ là khi nhận được cuốn Perceptive Innovation từ người bạn Caleb Kow. Đó là một món quà rất tình, và tôi thực sự trân trọng sự hào phóng của anh.

Không chỉ là một cuốn sách, nó còn cho tôi cơ hội nhìn lại điều mình đã nghĩ suốt những năm làm công nghệ: mối quan hệ giữa đổi mới công nghệ, hành vi con người và thành công trong kinh doanh.

Chúng ta thường mặc định rằng công nghệ tốt hơn sẽ tự nhiên dẫn tới sản phẩm tốt hơn, sức cạnh tranh mạnh hơn, và sau cùng là kết quả kinh doanh tốt hơn.

Nhưng lịch sử lại kể một câu chuyện khác.

Vì sao có những sản phẩm thua kém về mặt kỹ thuật lại dẫn đầu thị trường, trong khi nhiều phát kiến tưởng như xuất sắc thì chẳng ai dùng?

Betamax từng được xem là vượt trội về kỹ thuật so với VHS, vậy mà VHS mới là bên thắng cuộc chiến định dạng. Google Glass mang đến một tầm nhìn đầy tham vọng về thiết bị đeo thông minh, nhưng lại vấp phải rào cản chấp nhận của xã hội. Windows Phone có trải nghiệm người dùng thanh thoát, nhưng không vượt qua được bài toán hệ sinh thái và mức độ chấp nhận, để rồi dần lụi tàn.

Những ví dụ đó phơi bày một sự thật không mấy dễ chịu: làm ra thứ gây ấn tượng về mặt kỹ thuật không giống với làm ra thứ mà người ta thực sự muốn dùng.

Đó chính là ý tưởng trung tâm khiến cuốn Perceptive Innovation của Caleb trở nên thú vị với tôi.

Thay vì nhìn đổi mới thuần túy qua lăng kính công nghệ, cuốn sách khai thác vai trò thầm lặng của nhận thức con người trong việc quyết định một ý tưởng hay sản phẩm mới có được thị trường chấp nhận hay không.

Phép đảo ngược 70-20-10

Chương về triển khai AI là nơi ý tưởng ấy trở nên cụ thể nhất với tôi. Phần lớn doanh nghiệp dồn khoảng 70% một chương trình AI vào công nghệ, 20% vào hạ tầng, và 10% vào con người cùng quy trình. Những lần triển khai thực sự thành công thì đảo ngược gần như chính xác tỷ lệ đó.

Hình 4.2, “The 70-20-10 Rule of AI Success”, trích từ Perceptive Innovation của Caleb Kow.

Coi AI là một bài toán công nghệ thì sẽ ra tỷ lệ nặng về công nghệ. Coi nó là một cuộc chuyển hóa nhận thức thì sẽ ra tỷ lệ nặng về con người — không gian an toàn cho những người hoài nghi lên tiếng, chương trình đào tạo chạm tới cả nỗi lo về danh tính và sự nghiệp chứ không chỉ kỹ năng kỹ thuật, và việc thiết kế lại quy trình theo hướng tôn trọng những mô hình tư duy sẵn có trước khi dịch chuyển chúng.

Công việc đó mệt mỏi, tốn kém và nhạy cảm về mặt nội bộ — và nó không phải thứ mà phần lớn lãnh đạo nghĩ rằng mình đã phê duyệt. Như Caleb viết: “They signed up for a technology deployment. They got a perception transformation.” (Họ đăng ký một dự án triển khai công nghệ. Thứ họ nhận được là một cuộc chuyển hóa nhận thức.)

Những người nhận ra sự đánh tráo đó sớm, và chấp nhận nó, mới là những người thành công.