KỶ SỞ BẤT DỤC, VẬT THI Ư NHÂN – Điều mình không muốn, đừng làm cho người khác

Có những triết lý sống không cần quá nhiều lời để giải thích, cũng không cần những cuốn sách dày để chứng minh. Chỉ một câu ngắn gọn cũng đủ để con người suy ngẫm trong suốt cuộc đời.

Một trong những câu nói tôi tâm đắc nhất của Khổng Tử là:

「己所不欲，勿施于人」

• Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân.*

Điều mình không muốn, đừng làm cho người khác.

Thoạt nghe, đây dường như chỉ là một lời khuyên về cách cư xử. Nhưng càng suy ngẫm, tôi càng nhận ra đây là một nguyên tắc sống rất sâu sắc, có thể áp dụng trong mọi mối quan hệ: gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, kinh doanh và cả trong cách một người lãnh đạo đối xử với tổ chức của mình.

1. Hãy thử đặt mình vào vị trí của người khác

Trong cuộc sống, chúng ta thường nhìn mọi việc từ góc độ của bản thân.

Chúng ta muốn được tôn trọng nhưng đôi khi lại quên tôn trọng người khác. Muốn được lắng nghe nhưng chưa chắc đã kiên nhẫn lắng nghe. Muốn người khác thông cảm cho những khó khăn của mình nhưng lại dễ dàng phán xét khó khăn của họ.

Chúng ta thường có xu hướng nhìn thấy điều mình phải chịu đựng mà quên mất rằng người khác cũng có cảm xúc, áp lực và những giới hạn riêng.

Nếu trước khi nói một lời, chúng ta thử nghĩ xem người nghe sẽ cảm thấy thế nào; trước khi đưa ra một quyết định, chúng ta thử đặt mình vào vị trí của những người chịu ảnh hưởng, có lẽ sẽ có nhiều điều được cân nhắc lại.

Đôi khi, chỉ một chút suy nghĩ như vậy cũng đủ ngăn chúng ta làm tổn thương một người.

2. Tử tế không phải là làm điều gì lớn lao

Nhiều người nghĩ rằng sống tử tế là phải giúp đỡ người khác, làm những việc lớn lao hay hy sinh lợi ích của bản thân.

Nhưng tôi nghĩ, tử tế đôi khi đơn giản hơn rất nhiều.

Là không nói những lời mà mình biết sẽ khiến người khác tổn thương. Không đẩy khó khăn của mình sang cho người khác. Không lợi dụng sự tin tưởng. Không đặt người khác vào những tình huống mà chính mình cũng không muốn trải qua.

Không phải lúc nào chúng ta cũng có thể giúp đỡ tất cả mọi người, nhưng ít nhất, chúng ta có thể lựa chọn không trở thành nguyên nhân khiến cuộc sống của ai đó trở nên khó khăn hơn.

Đó cũng là một cách sống tử tế.

3. Trong công việc, hãy đối xử với người khác như cách mình mong muốn được đối xử

Triết lý này đặc biệt có ý nghĩa trong môi trường làm việc.

Một người nhân viên muốn được ghi nhận khi làm tốt, vậy hãy ghi nhận nỗ lực của đồng nghiệp.

Một người quản lý muốn nhân viên có trách nhiệm, vậy trước hết người quản lý cũng cần có trách nhiệm với những quyết định của mình.

Một người lãnh đạo muốn nhận được sự trung thực, vậy bản thân cũng cần minh bạch và công bằng.

Đừng yêu cầu người khác những điều mà chính mình không sẵn sàng thực hiện.

Đừng áp đặt những tiêu chuẩn bất hợp lý chỉ vì mình đang ở vị trí có quyền quyết định.

Bởi vì một tổ chức bền vững không chỉ được xây dựng bằng quy trình, công nghệ hay doanh thu, mà còn được xây dựng bằng sự tin tưởng và tôn trọng giữa con người với con người.

4. Trong kinh doanh, lợi ích không nên được xây dựng trên sự bất công

Kinh doanh là câu chuyện của lợi ích, cạnh tranh và những quyết định đôi khi rất khó khăn.

Nhưng có một ranh giới mà chúng ta cần giữ: Đừng vì lợi ích của mình mà cố tình đẩy rủi ro, thiệt thòi hoặc sự bất công sang cho người khác.

Nếu không muốn khách hàng bị lừa dối, đừng cung cấp những thông tin thiếu trung thực.

Nếu muốn đối tác giữ chữ tín, bản thân mình cũng phải giữ chữ tín.

Nếu muốn nhân viên gắn bó, hãy đối xử công bằng với họ.

Lợi ích có thể mang lại thành công trong ngắn hạn, nhưng sự tử tế và uy tín mới là những thứ có thể xây dựng niềm tin trong dài hạn.

5. Nhưng sống tử tế không có nghĩa là chiều lòng tất cả mọi người

Có một điểm cần hiểu đúng về câu nói này.

"Điều mình không muốn, đừng làm cho người khác" không có nghĩa là chúng ta phải đáp ứng mọi mong muốn của người khác, hay luôn hy sinh quyền lợi của bản thân để làm hài lòng mọi người.

Đôi khi, chúng ta phải nói không. Phải đưa ra quyết định khó khăn. Phải góp ý thẳng thắn, thậm chí phải từ chối những yêu cầu không hợp lý.

Nhưng ngay cả khi không đồng ý, chúng ta vẫn có thể lựa chọn cách ứng xử có sự tôn trọng.

Tử tế không đồng nghĩa với yếu đuối. Bao dung không đồng nghĩa với dễ dãi. Và tôn trọng người khác cũng không có nghĩa là đánh mất nguyên tắc của mình.

Điều quan trọng là đừng dùng quyền hạn, cảm xúc hay lợi thế của bản thân để đối xử bất công với người khác.

Lời kết: Một nguyên tắc đơn giản, nhưng không dễ thực hiện

Càng trưởng thành, tôi càng nhận ra rằng có những điều trong cuộc sống không cần phải quá phức tạp.

Chúng ta không nhất thiết phải trở thành người xuất sắc nhất, giàu có nhất hay có quyền lực nhất. Nhưng chúng ta nên cố gắng trở thành người mà người khác cảm thấy được tôn trọng khi ở bên cạnh.

Trước một lời nói, hãy nghĩ đến cảm nhận của người nghe.

Trước một quyết định, hãy nghĩ đến những người bị ảnh hưởng.

Trước một hành động, hãy thử đặt mình vào vị trí của người khác.

Và trước khi đòi hỏi điều gì ở người khác, hãy tự hỏi liệu mình có sẵn sàng làm điều tương tự hay không.

"Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân" – Điều mình không muốn, đừng làm cho người khác.

Một câu nói đã tồn tại hàng nghìn năm, nhưng vẫn còn nguyên giá trị trong thế giới hiện đại.

Bởi suy cho cùng, công nghệ có thể thay đổi, xã hội có thể thay đổi, cách con người làm việc và giao tiếp có thể thay đổi, nhưng sự tôn trọng, lòng tử tế và cách đối xử giữa người với người vẫn luôn là những giá trị nền tảng.

Hãy đối xử với người khác bằng sự tôn trọng mà chính mình mong muốn nhận được. Đó không chỉ là cách sống đẹp, mà còn là thước đo nhân cách của mỗi người.